De ASN-bank verdient een compliment waar het het aankaarten van een probleem betreft dat schromelijk onderschat wordt in Nederland en door de overheid wordt genegeerd.

De ‘ingooi’ van ASN was echter wel slordig in zijn formulering. Het besproken dilemma kan ook niet in twee zinnen even worden samengevat. We beperken ons hier nu even tot de genetisch gemodificeerde gewassen (ggg’s). De gentechnologie is een schoolvoorbeeld van de reductionistische manier waarop wetenschappers met genetische modificatie van gewassen aan de slag zijn gegaan: de ‘nuts and bolts’ benadering. Die gaat ervan uit dat je een verandering in het DNA van een ontvangende cel kunt aanbrengen, zonder dat de rest van het genoom wezenlijk beïnvloed wordt. De werkelijkheid is echter iets minder simpel: het wijzigen van een enkel gen betekent vaak het in beweging zetten van een cascade aan reacties bij andere genen, waarbij allerlei eiwitten zijn betrokken. Sommige daarvan zijn totaal nieuw voor het organisme en hebben onverwachte effecten. De notie dat het veranderen van 1 gen ongeveer gelijkstaat aan het veranderen van 1 eigenschap, is dus achterhaald, maar het concept blijft vanwege de bedrieglijke eenvoud stug circuleren in de consumenten’voorlichting’. Daarnaast wil men het ook nog steeds laten voorkomen alsof er bij een genetische modificatie met ‘chirurgische precisie’ een operatie wordt uitgevoerd die van A tot Z onder controle zou staan van de wetenschapper.

Op Europees en wereldniveau zijn er verschillende ontwikkelingen te onderscheiden die zorgen baren.

  1. De snelheid waarmee de Europese Commissie sinds enkele maanden (na een pauze van 10 jaar) weer bezig is gg-gewassen goed te keuren voor de Europese markt geeft te denken. Het lijkt erop dat de EC gebruik maakt van de impasse die er tussen Europese landen is ontstaan omtrent de toelatingscriteria. Met name de sturende rol die voorzitter Barroso zich persoonlijk toemeet op dit dossier is vreemd. De EC lijkt ook niet bereid veel te doen met de vraagtekens die worden geplaatst bij het onafhankelijk functioneren van de EFSA.
  2. Er wordt nog steeds heel weinig onafhankelijk wetenschappelijk onderzoek gedaan naar de volle omvang van de gevolgen van genetische modificatie, ondanks de vraag daarnaar, die steeds opnieuw vanuit de maatschappij wordt gesteld. Onder regie van multinationals als Monsanto is het wetenschappelijk onderzoek verworden tot het toepassen van een aantal techniekjes die de kortste weg naar woekerwinsten wijzen. De multinationals hebben geen greintje interesse in de maatschappelijke implicaties van hun manoeuvres en onze overheid heeft evenmin interesse om daar verandering in te brengen. ‘Onze’ minister Verburg loopt zelfs kranig voorop (met rijzweepje) om zo snel mogelijk gentech in huis te halen.
  3. Er zijn nog maar een paar multinationals die kapitaalkrachtig genoeg zijn om het geldverslindende proces van vreemde genen bijplaatsen te bekostigen en ook nog eens de dure goedkeuringsprocedure voor ggg’s kunnen betalen. Samen hebben ze nu al voor meer dan 90% het biotechnologisch onderzoek in handen en zo’n kleine 70% van de mondiale zaadhandel.
  4. De motivatie van de gentechmultinationals is het verkrijgen van volledige controle over de wereldvoedselvoorziening. Het patentrecht op gg-gewassen wordt daarbij gebruikt om al de concurrentie dood te drukken. Het in Amerika oneigenlijk verkregen patentrecht op ggo’s is vervolgens via de Wereldhandelsorganisatie ook de Europese landen door de strot geduwd. Wat er gebeurt als de concurrentie is uitgeschakeld kunnen we in de VS al zien: in 1 klap wordt een prijsverhoging van gg-sojazaden aangekondigd van 42%. De argumentatie daarbij is: “de boer die dit zaad verbouwt kan een opbrengstverhoging van 7,4% tegemoet zien (let even op dat cijfer achter de komma, wat een precisie) en daar mag de multinational de helft van claimen”. Dat de multinational zijn aandeel in de winst al op voorhand claimt lijkt nog slechts een klein detail. Toch worden er al tientallen jaren opbrengstverhogingen beloofd die niet gerealiseerd zijn. Het gevolg is dat boeren verpauperen terwijl de multinational gaat fietsen met de winst.
  5. De methoden waarmee de nog concurrerende zaadbedrijven onderuit worden gehaald zijn rücksichtslos. En met het tekenen van de ellenlange contracten die boeren in de VS en Canada krijgen voorgeschoteld om gg-gewassen te mogen verbouwen verzeilen ze in een wurggreep die het einde van hun onafhankelijkheid inluidt. Zij zijn de nieuwe ‘horigen’.
  6. De bewijzen van de milieuschade veroorzaakt door de teelt van gg-gewassen beginnen zich op te stapelen. Er ontwikkelen zich allerlei resistenties bij insecten en onkruiden, en bijenvolken verdwijnen gewoon omdat ze de  gg-gewassen niet blijken te verdragen. Ook het bodemleven wordt zwaar op de proef gesteld door al het spuiten met herbiciden. Er wordt dus met een kanon op een mug geschoten. Voorbeelden: de boll worm in de Bt-katoen in India, die al in verschillende staten resistent is geworden tegen het Bt-toxine. Ander voorbeeld: het probleem van onkruiden in met name de zuidelijke staten van de VS die resistent zijn geworden tegen het herbicide Roundup; hierdoor wordt kostbare landbouwgrond onbruikbaar. Meer in het algemeen kan gezegd worden dat het introduceren van genen t.b.v. het bestrijden van insecten en onkruiden zeer kortzichtig is: niet alleen ontwikkelen de bestreden insecten en onkruiden een resistentie, maar ook vele andere soorten worden resistent of leggen gewoon het loodje.
  7. De biodiversiteit is ernstig in het geding. Olivier de Schutter, speciaal rapporteur van het VN-rapport ‘Seed policies and the right to food’ (okt 2009) concludeert dat er al 75% van de oorspronkelijke diversiteit in landbouwgewassen verloren is gegaan. Hij adviseert landen lokale zaadbanken op te zetten voordat het te laat is. Het feit dat multinationals Monsanto + Syngenta, onze Microsoft-tycoon Bill Gates en de Rockefeller Foundation samen alvast begonnen zijn met het opzetten van een monsterzaadbank op Spitsbergen, spreekt wat dat betreft boekdelen en laat weinig te raden over omtrent de monopolistische bedoelingen van dit kapitalistische pact.