NIVON organiseerde FILMAVOND/LEZING OVER GENTECHVRIJ VOEDSEL
VRIJDAG 1 OKTOBER
Wijkcentrum Heseweide Daniëlspein 3, Nijmegen

Op initiatief van het NIVON in Nijmegen verzorgde de Werkgroep “Burgers voor gentechvrij voedsel” in het Wijkcentrum Heseweide aan het Daniëlsplein een goed bezochte film- annex lezingavond over het genetisch manipuleren van voedselgewassen.

Voor de pauze werd een compilatie getoond van een aantal documentaires die het onderwerp genetische manipulatie behandelen met de blik gericht op de ontwikkelingen in Amerika. Wetenschappers direct of indirect in dienst van de gentech-multinationals sleutelen aan het genetisch materiaal van planten en dieren op een manier die in de natuur niet voorkomt. De plant of het dier wordt zogezegd “gedwongen” om vreemde eigenschappen over te nemen. Natuurlijke barrières worden doorbroken en eigenschappen van totaal verschillende organismen worden gecombineerd. De techniek die wordt toegepast is onnauwkeurig. Er is geen controle over de plaats waar het gen in het DNA terecht komt en dit levert onvoorspelbare resultaten op.  Er zitten vele aspecten aan gentechvoedsel die alle alarmbellen laten rinkelen, zoals risico’s voor de gezondheid. Gentech laat bij proefdieren schadelijke effecten zien, terwijl er bij mensen géén wetenschappelijk gecontroleerd onderzoek heeft plaatsgevonden. Dus de consument wordt proefkonijn zonder daarvoor toestemming te hebben gegeven. Verder zijn er milieuproblemen. Er komt een steeds hoger pesticidenverbruik door het immuun worden van ‘onkruid’ en insecten. Zo worden gentech-gewassen verbouwd in combinatie met een zeer giftig pesticide, Roundup genaamd, met als werkzaam bestanddeel glyfosaat. Doordat het onkruid immuun raakt voor Roundup moet er steeds meer gespoten worden, en andere middelen ingezet. Een ander nadeel is dat het veranderde DNA door bestuiving niet alleen aan alle soorten binnen een familie wordt doorgegeven, maar ook overspringt op andere families, met onvoorstelbare gevolgen voor de biodiversiteit.

Na de pauze werd ingegaan op de situatie in Nederland en Europa. Genetisch gemanipuleerde gewassen (ggg’s) kunnen op 2 manieren worden toegelaten tot de Europese markt: alleen voor gebruik in voedingsmiddelen, of ook als teelt in de landbouw. De afgelopen 10 jaar zijn hoofdzakelijk ggg’s toegelaten als voedingsmiddel, maar dat gaat heel snel veranderen als het aan de Europese Commissie ligt. Hoewel ruim de helft van de Europese bevolking (61%) tegen gen-gemanipuleerd voedsel is, wordt verzet tegen ggg’s door Gerda afgedaan als emotioneel gezeur en gaat niet te vergeten de Europese Commissie zelf, stug door met een pro-gentechbeleid.
De EFSA, de Europese autoriteit die de ggg’s beoordeelt op
voedselveiligheid, is niet echt kritisch over de rapportjes die de multinationals over hun eigen producten schrijven voor toelating op de Europese markt. De EFSA doet ook weinig moeite om resultaten van onafhankelijk onderzoek te plaatsen naast de verhalen van de multinationals.

Gerda is vóórVia de WTO, de Wereldhandelsorganisatie, wordt druk uitgeoefend op de Europese Commissie en de regeringen van Europese landen, om de teelt van genetisch veranderdePaard gewassen nu maar te accepteren en het verzet verder te staken. De Europese Commissie begint onder die druk te bezwijken, onder aanvoering van Commissaris John Dalli en onder de goedkeurende blikken van Barroso, de voorzitter van de Commissie die zich in allerlei bochten moest wringen om maar herkozen te worden. Maar onze scheidende minister, mevrouw Verburg, kan met opgeheven hoofd haar functie op Landbouw neerleggen na een dubbele termijn van 8 jaren, waarin ze heel wat schade heeft aangericht met haar kritiekloze acceptatie van gentechgewassen.
Het is echt een hele geruststelling dat het populaire CDA in afgeslankte vorm toch weer bereid is gevonden regeringsverantwoordelijkheid te aanvaarden in het nieuwe kabinet. Er past Maxime Verhagen, haar opvolger op ELI, natuurlijk wel wat bescheidenheid na het indrukwekkende track record van Gerda Verburg, maar wellicht kan hij als eerste wapenfeit de co-existentieregeling voor gewassen eens vlot trekken, waar Gerda sinds 2003 met een grote boog omheen is gelopen. Of zou hij nu al inzien dat co-existentie een doodgeboren kindje is?

Sinds er in Europa (2004) een etiketteringsverplichting is voor voedsel waarin per ingrediënt meer dan 0,9 % genetisch gemanipuleerde componenten zitten, hebben de gentechmultinationals het over een andere boeg gegooid en zich voor een groot deel uit de consumentenvoeding teruggetrokken. Via het geïmporteerde voer dat aan onze veestapel wordt gegeven, komt genetisch gemanipuleerd voedsel nu toch op het bord van de consument terecht, zonder dat het op het etiket van vlees- of zuivelproducten hoeft te worden vermeld. Dat komt omdat er in het vlees of de zuivel (nog) geen gemodificeerde DNA-componenten kunnen worden aangetoond die direct afkomstig zijn uit het veevoer. Dat geldt ook voor producten als maisstroop (suikers!), spijsolie, sojalecithine en broodverbeteringsmiddelen of fermenten.

Een groot probleem met genetisch gemodificeerde gewassen is ook dat er op de zaden patent genomen kan worden. Wetenschappers die deze zaden willen onderzoeken moeten eerst toestemming hebben van de multinational die het patent in handen heeft. Het aantal wetenschappers dat kritisch durft te schrijven over deze gepatenteerde zaden is heel erg klein geworden, omdat de multinationals alle geoorloofde en ongeoorloofde middelen uit de kast trekken om critici de mond te snoeren. Ook zaden die nog niet genetisch veranderd zijn mogen nu gepatenteerd worden. Op deze wijze wordt het aantal zaden op de vrije markt steeds kleiner, en de macht van de multinationals  over de wereldvoedselvoorziening steeds groter. Een aantal multinationals is druk bezig om alle zaden die ze maar in hun handen kunnen krijgen te verzamelen in een superzaadbank op Spitsbergen. En dat is echt niet om ze aan de noodlijdende wereldbevolking ter beschikking te stellen als er milieurampen zijn opgetreden!
Problemen die nog nauwelijks in kaart zijn gebracht, zijn de steeds toenemende allergieën en welvaartsziekten onder de Westerse mens. Ligt hier ook een verband met de aanwezigheid van genetisch gemodificeerde componenten in het moderne dieet? En hoe zit het met het toenemend aantal verdwijningen van bijenvolken? We weten al uit onderzoek in de VS, dat de Monarch-vlinder die alleen op gemodificeerd stuifmeel of meeldraden moet leven, daar niet bepaald op gedijt. We weten ook dat de waardplant van de Monarch-rupsen, de zijdeplant (Asclepias syriaca) door het gebruik van Roundup op gg-mais en sojabonen in het Midden-Westen van de VS grotendeels is uitgeroeid. Treurig gevolg: het aantal eitjes van de Monarch-vlinder is met 81% gedaald tussen 1999 en 2010. Zou het misschien zo kunnen zijn dat ook bijenvolken op de vlucht slaan voor genetisch gemodificeerde gewassen? Het aantal vragen is legio, maar er zijn weinig wetenschappers die geld en gelegenheid krijgen om dit soort fundamentele vragen te beantwoorden.

Via een spervuur van vragen toonden de NIVON-leden hun liefde voor de natuur en gaven blijk van hun interesse voor het programma. Met graagte zetten ze aan het einde van de avond hun handtekening onder de petitie om Nijmegen gentechvrij te verklaren.